Περίληψη (Ορισμός)

Ορισμός

Η περίληψη κειμένου είναι μια προσπάθεια ανεύρεσης των κύριων σημείω – ιδεών ενός κειμένου και η συνοπτική απόδοση του με σκοπό:

• α) την κατανόηση και οικειοποίηση του αρχικού κειμένου.
• β) τη διάκριση του ουσιώδους από το επουσιώδες όσον αφορά στο περιεχόμενο, αλλά και στη γλώσσα του κειμένου.
• γ) τη σύνθεση των ουσιώδων στοιχείων, ώστε να αοτελούν ένα πλήρες και άρτιο νέο κείμενο με συνοχή και συνεκτικότητα.

Πως συντάσσεται η περίληψη

Η πρώτη απαίτηση για τη γραφή μιας περίληψης είναι, φυσικά, η προσεκτική ανάγνωση του κειμένου, που σκοπεύει στην ανεύρεση άγνωστων λέξεων και στοιχείων, στην παρακολούθηση της σειράς των γεγονότων και των ιδεών και στην υπογράμμιση λέξεων ή φράσεων που αποτελούν “κλειδιά” για το νόημα του κειμένου.

Μετά την πρώτη ανάγνωση ακολουθεί η μελέτη της δομής του αρχικού κειμένου. Στοιχεία όπως ο χωρισμός των παραγράφων, οι χρονικοί, τοπικοί και αιτιακοί προσδιορισμοί, η χρήση επιρρηματικών και επεξηγηματικών προτάσεων, βοηθούν στη βαθύτερη κατανόηση των νοημάτων του συγγραφέα.

Σε κάθε κείμενο διακρίνεται μια κεντρική ιδέα πάνω στην οποία βασίζεται ο συγγραφέας. Η περίληψη, επομένως, οφείλει να στηρίζεται στο κεντρικό θέμα του κειμένου που θα πρέπει να διατυπώνεται σε μια θεματική πρόταση. Η θεματική αυτή πρόταση θα αποτελέσει την αφετηρία πάνω στην οποία θα οργανωθεί η παρουσίαση των λεπτομερειών (π.χ. στο διήγημα αυτό ο συγγραφέας προβληματίζεται πάνω στο θέμα της ανεργίας).

Βέβαια, στην παρουσίαση των λεπτομερειών ο μαθητής οφείλει να σέβεται το αρχικό κείμενο, να ακολουθεί τη χρονική σειρά και παράλληλα να αποδίδει στην περίληψη το νόημα του κειμένου. Το λεξιλόγιο, φυσικά, διαφοροποιείται στην περίληψη, καθώς η διάταξη των φράσεων μεταβάλλεται ανάλογα με την προσωπική κρίση του γράφοντος. Σε καμία περίπτωση πάντως δεν ασκείται κρητική και δεν σχολιάζονται ιδέες του αρχικού κειμένου.

Πειθώ

Επίκληση στη λογική

Επιχειρήματα και τεκμήρια

 

Όταν η πειθώ έχει ως στόχο την απόδειξη μιας θέσης/άποψης, καταφεύγει στην επίκληση της λογικής και χρησιμοποιεί ως μέσα επιχειρήματα και τεκμήρια.

Επιχειρήματα, με την ευρύτερη έννοια, είναι λογικές προτάσεις που συνήθως διευθετούνται σε κλιμακωτή σειρά για την απόδειξη μιας θέσης. Σύμφωνα με τον αυστηρότερο ορισμό της Λογικής, επιχείρημα είναι μια σειρά προτάσεων/κρίσεων με την εξής χαρακτηριστική δομή: μία ή περισσότερες προτάσεις (προκείμενες) χρησιμεύουν ως βάση για την αποδοχή μιας άλλης πρότασης (συμπέρασμα), η οποία ακολουθεί λογικά τις προκείμενες. Η διαδικασία ή η μέθοδος με την οποία ο νους καταστρώνει ένα επιχείρημα λέγεται συλλογισμός.

Τεκμήρια είναι συγκεκριμένα στοιχεία που αναφέρονται σε μια ορισμένη εμπειρία (παραδείγματα αλήθειες, γεγονότα, αυθεντίες, στατιστικά στοιχεία κτλ.) και χρησιμοποιούνται από τον πομπό για να υποστηρίξει τα επιχειρήματα του.

 

ΠΕΙΘΩ

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΘΕΣΗΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΕΚΜΗΡΙΑ

 

Παράδειγμα

Προκείμενες

Τα φάρμακα που έχουν επικίνδυνες παρενέργειες πρέπει να αποσύρονται από την κυκλοφορία.

Το φάρμακο Χ αποδείχτηκε οτί έχει επικίνδυνες παρενέργειες.

Συμπέρασμα

Άρα το φάρμακο Χ πρέπει να αποσυρθεί από την κυκλοφορία.

-

Εγκυρότητα, αλήθεια, ορθότητα ενός επιχειρήματος

 

Εγκυρότητα

Ένα επιχείρημα θεωρείται έγκυρο, όταν οι προκείμενες οδηγούν με λογική αναγκαιότητα σε ένα βέβαιο συμπέρασμα. Η εγκυρότητα δηλαδή του επιχειρήματος εξαρτάται από τη λογική μορφή του, και συγκεκριμένα αφορά τη, σύμφωνα με καθορισμένους κανόνες, σχέση μεταξύ των προκείμενων και του συμπάσματος.

Αλήθεια

Αντίθετα, η αλήθεια του επιχειρήματος εξαρτάται από το περιεχόμενο του, και συγκεκριμένα αφορά τη (νοηματική) σχέση προκείμενων και συμπεράσματος με την πραγματικότητα. Αν οι προκείμενες και το συμπέρασμα ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, τότε τις θεωρούμε αληθείς κρίσεις/προτάσεις. Επομένως, εγκυρότητα και αλήθεια σε ένα επιχείρημα είναι δύο έννοιες διαφορετικές, που δεν πρέπει να συγχέονται.

Ορθότητα

Πάντως, για να θεωρηθεί ένα επιχείρημα (ή ένας συλλογισμός) λογικώς ορθό(ς) πρέπει να είναι συγχρόνως έγκυρο και οι προκείμενες του αληθείς. Ο συλλογισμός που δίνει ορθό συμπέρασμα λέγεται (και) απόδειξη.

Παραλογικοί συλλογισμοί:

Μερικά συλλογιστικά σχήματα αντιβαίνουν στον ορθό λόγο και επομένως δεν έχουν αποδεικτική αξία. Εντούτις, επειδή εξωτερικά παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες με τα έγκυρα, μπορούν να επηρεάσουν το δέκτη του μηνύματος και τελικά να τον παραπλανήσουν. Τα συλλογιστικά αυτά σχήματα, που λέγονται και παραλογισμοί, μπορεί να οφείλονται είτε σε λογικά σφάλματα είτε σε πρόθεση εξαπάτησης, σε λογική δηλαδή παγίδα που στήνει ο πομπός στο δέκτη.

Στην τελευταία περίπτωση ο παραλογισμός ονομάζεται σόφισμα.

π.χ.

Όσοι δεν εργάζονται είναι τεμπέληδες.

Ο γείτονας μας δεν εργάζεται.

Άρα, ο γείτονας μας είναι τεμπέλης.

-

Αξιολόγηση του επιχειρήματος

Για να αξιολογήσουμε την αποδεικτική ισχύ των επιχειρημάτων μας ή για να ανακατασκευάσουμε τα επιχειρήματα κάποιου άλλου, ελέγχουμε:

• α) Αν οι προκείμενες είναι αληθείς, δηλαδή αν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
• β) Αν το συμπέρασμα απορρέει με λογική αναγκαιότητα από τις προκείμενε, οπότε το επιχείρημα θεωρείται έγκυρο.

Ιδιαίτερη σημασία για την αξιολόγηση ενός επιχειρήματος έχει να διακρίνουμε αν οι κρίσεις που αποτελούν τις προκείμενες είναι γενικά αποδεκτές αλήθειες (π.χ. η Γή γυρίζει γύρω από τον ήλιο) ή προσωπικές γνώμες (π.χ. ο συναγωνισμός στα αθλήματα ενθαρρύνει τη βία). Σε ένα επιχείρημα είναι δυνατόν να χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικά στοιχεία και τα δύο, αλλά πρέπει να κάνουμε σωστή διάκριση μεταξύ τους, γιατί ένα επιχείρημα που βασίζεται μόνο σε γνώμες δεν έχει αποδεικτική ισχύ.

Σημασία και αξιολόγηση των τεκμηρίων

Η ευκολία με την οποία μπορούν να μας παραπλανήσουν οι συλλογισμοί, μας υποχρεώνει να απαιτούμε από το συνομιλητή ή το συγγραφέα να τεκμηριώνει τις απόψεις του βασιζόμενος σε επιστημονικά δεδομένα, σε στατιστικές κτλ. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να είναι εξακριβωμένα και επεξεργασμένα, διαφορετικά είναι εύκολο να λειτουργήσουν παραπλανητικά. Επομένως ο τεκμηριωμένος λόγος πρέπει να στηρίζεται σε ορθά (ισχυρά) επιχειρήματα (όχι σοφίσματα ή παραλογισμού) και σε ελεγμένα στοιχεία.

—————————————————–

Επίκληση στο συναίσθημα (του δέκτη)

Είδαμε ότι μερικές φορές η πειθώ έχει ως στόχο να προκαλέσει μια απόφαση/ενέργεια. Στην περίπτωση αυτή συχνά δεν αρκεί η επίκληση στη λογική του δέκτη, με την αποδεικτική ισχύ της επιχειρηματολογίας, αλλά χρειάζεται επιπλέον και η επίκληση σ’ εκείνα τα συναισθήματα («πάθη»), όπως οργή, πραότητα, αγάπη, μίσος, φόβο, εμπιστοσύνη, οίκτο, αγανάκτηση, φθόνο, ντροπή, περιφρόνηση κτλ. Ορίζει τρείς παραμέτρους τις οποίες πρέπει να λαμβάνει υπόψη του ο ρήτορας σχετικά με κάθε συναίσθημα: σε ποιά διάθεση πρέπει να βρίσκεται το ακροατήριο, για να κυριευθεί από το συγκεκριμένο συναίσθημα, προς ποιούς το απευθύνει και ποιά αίτια το προκαλούν.

Συνηθισμένα μέσα για την επίκληση των παραπάνω συναισθημάτων με στόχο την πειθώ είναι η περιγραφή και η αφήγηση. ->

Παραδείγματα

Ένας βουλευτής που εισηγείται αύξηση των πολεμικών δαπανών, στην προσπάθεια του να πείσει, διεγείρει το φόβο του ακροατηρίου για την ασφάλεια της χώρας περιγράφοντας παραστατικά τον εκσυγχρονισμένο πολεμικό εξοπλισμό του γειτονικού εχθρικού κράτους σε αντίθεση με τον απαρχαιωμένο της δικής του χώρας. Αντίστοιχα, ένας δικηγόρος περιλαμβάνει στην υπεράσπιση του τον ανήλικο κατηγορούμενο στην κλοπή, με στόχο να προκαλέσει τον οίκτο των δικαστών και το μετριασμό της ποινής του κατηγορούμενου.

Μερικές φορές γίνεται κατάχρηση της παραπάνω τακτικής («επίκληση στο συναίσθημα») από πρόσωπα που εκμεταλλεύονται τα συναισθήματ, τις προκαταλήψει, τα όνειρα, τις προσδοκίες κτλ. του κοινού ανθρώπου, για να πετύχουν το σκοπό τους. ->

Η κινδυνολογία ότι δήθεν επίκειται πόλεμο, πείν, εξάρθρωση της οικονομίας, διάλυση της χώρας, καταστροφή του κόσμου κτλ.

—————————————————–

Επίκληση στο ήθος (του πομπού) πομπός = χαρακτήρας

Για να είναι αποτελεσματική η πειθώ, είναι απαραίτητο να κερδίσει ο πομπός με το λόγο του την εμπιστοσύνη του δέκτη. Εννοείται ότι η εντύπωση για την αξιοπιστία του πομπού πρέπει να απορρέει από τον ίδιο το λόγο του και όχι από την εικόνα που τυχόν έχει σχηματίσει προηγουμένως ο δέκτης γι’ αυτόν.

—————————————————–

Επίκληση στην αυθεντία

Πολλές φορές ο πομπός, για να ενισχύσει την αξιοπιστία ενός επιχειρήματος, επικαλείται κάποια αυθεντία που συμμερίζεται τη συγκεκριμένη θέση, και συχνά παραθέτει τα ανάλογα αποσπάσματα. Ειδικά στον επιστημονικό λόγο η παράθεση τέτοιων αποσπασμάτων είναι αναμενόμενη και ως ένα βαθμό θεμιτή με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας δείχνει ότι κατέχει τη σχετική βιβλιογραφία και ότι βασίζεται σε αξιόπιστες πηγές. Μερικές φορές, όμως, γίνεται κατάχρηση της επίκλησης στην αυθεντία, για να καλύψει ο πομπός την έλλειψη επιχειρημάτων. Υπάρχει, μάλιστα, η περίπτωση να επικαλείται δημοφιλή πρόσωπα τα οποία είναι βέβαια αυθεντίες στον τομέα τους, αλλά δεν είναι ειδικοί στο θέμα που πραγματεύεται ο πομπός.

—————————————————–

Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου

Ορισμένες φορές αυτός που επιχειρηματολογε, αντί να ανασκευάσει τα επιχειρήματα του αντιπάλου του, κάνει μια προσωπική επίθεση εναντίον του, δηλαδή ασκεί κριτική στο χαρακτήρα του και στην ιδιωτική του ζωή π.χ., «Ο διευθηντής της εταιρίας Χ, που ανταγωνίζεται τα προϊόντα μας, δεν είναι καθόλου αξιόπιστο πρόσωπο. Σας πληροφορώ ότι η οικογενοιακή του ζωή υπήρξε σκανδαλώδης. Εγώ, τουλάχιστον, ποτέ δε θα αγόραζα ένα προϊόν της δικής του εταιρίας».